O‘zbekistonning "yashil" energetikani rivojlantirishga intilishi va Yaqin Sharq investorlarining roli
Markaziy Osiyodagi eng jadal rivojlanayotgan iqtisodiyot — Oʻzbekiston tub oʻzgarishlarni boshdan kechirmoqda. 1991-yilda mustaqillikka erishgan bu yosh mamlakat oʻziga xos shijoat va optimizm bilan oʻz iqtisodiyotini tubdan yangilamoqda va qayta yoʻnaltirmoqda. Haqiqatan ham, Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2017-yilda boshlangan ambitsiyali islohotlar dasturi miqyosi va qamrovi jihatidan mutlaqo misli koʻrilmagandir.
Oʻzbekistonning yirik davlat aktivlarini xususiylashtirish, xorijiy investitsiyalar oqimini keskin oshirish va gullab-yashnayotgan texnologiyalar bozorini barpo etish uchun mamlakatning yosh, STEM-savodxon ishchi kuchidan foydalanish — bu haqiqiy oʻzgarishlarning yoʻl xaritasidir.
Biroq bu barcha hayratlanarli oʻzgarishlar va ular keltirib chiqarayotgan taʼsirchan iqtisodiy koʻrsatkichlar (2024-yilda Oʻzbekistonda YAIM oʻsishi 6,5% ni tashkil etdi, nominal YAIM esa 115 milliard dollarga yetdi) bitta muhim va ajralmas sohaga — energetikaga tayanadi.
Hech bir rivojlangan zamonaviy iqtisodiyot oʻz energetika bazasini eʼtiborsiz qoldira olmaydi. Anʼanaviy sanoat quvvatlarini kengaytirishdan tortib, yangi raqamli va xizmat koʻrsatish iqtisodiyotini energiya bilan taʼminlashgacha — XXI asrdagi taraqqiyot har qachongidan ham koʻproq energetikaga bogʻliqdir.
Hukumatimiz bu haqiqatni yaxshi anglaydi. Bundan tashqari, biz Oʻzbekistonning tabiiy energetika boyligidan foydalanish boʻyicha qoʻshaloq strategiyani amalga oshirishga intilmoqdamiz: mamlakatning yashil energiya ishlab chiqarish quvvatini kengaytirish bilan bir qatorda, global tajriba va moliyaviy koʻmak yordamida mavjud energetika aktivlarini modernizatsiya qilish.
Hukumat strategiyasining ushbu ikkinchi yoʻnalishi aynan shu oyda muhim, tarixiy muvaffaqiyatga erishdi. Fevral oyi boshida Oʻzbekiston Milliy investitsiya jamgʻarmasi (UzNIF) global aktivlarni boshqarish giganti — Franklin Templeton tomonidan boshqarilishi haqidagi eʼlon, hukumatning Oʻzbekiston iqtisodiyoti markaziga eng ilgʻor va zamonaviy korporativ hamda operativ standartlarni joriy etish qatʼiyatidan dalolat beradi. Jamgʻarma — UzNIF — 18 ta davlat korxonasini oʻz ichiga oladi, ularning umumiy qiymati Franklin Templeton tomonidan 1,5 milliard AQSH dollariga baholanmoqda. UzNIF portfelining deyarli 30 foizini tashkil etuvchi energetika aktivlari alohida qiziqish uygʻotmoqda.
Ushbu aktivlarni yakuniy bosqichda xalqaro investorlar uchun tayyorlash jarayonida Franklin Templeton transformatsiya strategiyalarini amalga oshiradi va bu orqali mamlakatning mavjud elektr energiyasi hamda taqsimlash infratuzilmasini tubdan yangilaydi.
Biroq Oʻzbekistonning mintaqaviy yetakchiligi aynan yashil energetikada yaqqol koʻzga tashlanadi. Bu yerda ham hukumatning ambitsiyali maqsadlari amaliy harakatlarni jadallashtirdi: biz 2030-yilga kelib milliy energetika balansimizda qayta tiklanadigan energiya ulushini 40% ga yetkazishni maqsad qilganmiz. Bundan tashqari, Yaqin Sharqdagi biznes hamkorlarimiz ushbu maqsadni amalga oshirishga yordam bermoqda.
Masalan, ACWA Power kompaniyasi qayta tiklanadigan energiya manbalariga oʻtishimizni kuchli qoʻllab-quvvatladi va bizning hamkorligimiz bir necha yil oldin hech kim bashorat qila olmagan tarzda rivojlandi. Bugungi kunda Oʻzbekiston ACWA uchun uning mahalliy Saudidagidan keyingi eng yirik bozori hisoblanadi va kompaniyaning 13,9 milliard dollarlik umumiy investitsiyalari mamlakat boʻylab amalga oshirilayotgan 15 ta loyihaga taqsimlangan. Markaziy Osiyodagi eng yirik batareyali energiya saqlash tizimidan tortib, innovatsion yashil vodorod loyihasigacha — shamol va quyosh elektr stansiyalarini aytmasa ham boʻladi — ACWA Power bilan hamkorligimiz qayta tiklanadigan energetika sohasidagi mavqeyimizni tarixiy choʻqqilarga koʻtarmoqda. Shunga oʻxshash, Masdar kompaniyasi ham Oʻzbekistondagi ilk investorlardan biri boʻlib, endilikda mamlakatimizda Markaziy Osiyodagi eng yirik shamol elektr stansiyasiga va mintaqadagi eng yirik quyosh energetikasi loyihalariga egalik qilmoqda. Bu ularning Oʻzbekiston boʻylab uchta sanoat miqyosidagi quyosh elektr stansiyalaridan tashqarisidir.
Goʻyo bularning oʻzi yetarli emasdek, 2022-yilgi Toshkent xalqaro investitsiya forumida (TIIF) Nebras Power kompaniyasi Oʻzbekistonning markaziy hududida Sirdaryo II bugʻ-gaz issiqlik elektr stansiyasini (CCGT) qurish va foydalanish boʻyicha oʻz qarorini rasmiylashtirdi. Shuningdek, 10-12-iyun kunlari boʻlib oʻtadigan TIIF 2025 forumida yana qoʻshimcha bitimlar tuzilishini kutmoqdamiz, unda Oʻzbekiston taklif etayotgan salmoqli investitsiya imkoniyatlarini namoyish etish uchun butun dunyodan investorlar yigʻiladi.
Bu hozirda Oʻzbekistonda rivojlanayotgan qayta tiklanadigan energetika loyihalarining toʻliq sharhi emas, lekin u aniq bir tendensiyani koʻrsatadi: Yaqin Sharqdan kiritilayotgan investitsiyalar mamlakatimning nafaqat yashil energiya resurslariga erishishida, balki iqtisodiyotimizni modernizatsiya qilish va diversifikatsiya qilish kampaniyamizda ham ajralmas oʻrin tutadi.
Yaqin Sharqdagi hukumatlar va biznes subyektlari bilan hamkorligimiz shunchaki geografik yaqinlikdan koʻproq narsaga asoslangan. Islom olamining eng buyuk intellektual va badiiy yutuqlarining ayrimlari aynan Oʻzbekistondan tarqalgan: Samarqandning koʻplab tarixiy masjidlari hashamatidan tortib, algebraga asos solgan va Xiva farzandi boʻlgan buyuk matematik Al-Xorazmiygacha (780-850 yj.).
Kelings, asrlar davomida boʻlgani kabi, Oʻzbekiston va Yaqin Sharqning buyuk xalqlari oʻrtasida savdo va investitsiyalar, shuningdek, ilm-fan va texnik bilimlar almashinuvi davom etadigan kelajakni barpo etishga ahd qilaylik.