Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston temir yo‘li Osiyoning eng muhim savdo arteriyasini qayta tiklash uchun imkoniyatlar ochadi - O‘zbekiston vaziri

Tahririyat eslatmasi:
Xitoy va Markaziy Osiyo so‘nggi yillarda infratuzilma bog‘liqligidan tortib savdogacha bo‘lgan keng ko‘lamli sohalarda hamkorlikni izchil mustahkamlab bormoqda. Qurilishi 2025-yilda boshlanishi rejalashtirilgan Xitoy — Qirg‘iziston — O‘zbekiston temir yo‘li (XQO‘ temir yo‘li) o‘sib borayotgan aloqalarning yorqin namunasidir. Global Times (GT) muxbiri Chu Daye yaqinda O‘zbekiston investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri Laziz Qudratov (Qudratov) bilan intervyu o‘tkazdi. Vazir Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasidagi rivojlanib borayotgan aloqalarni hamda XQO‘ temir yo‘li savdoni rivojlantirish uchun taqdim etayotgan imkoniyatlarni yuqori baholadi.

GT: So‘nggi yillarda Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasidagi o‘zaro savdo hajmi o‘sishda davom etmoqda. Qaysi sohalar yangi o‘sish nuqtalariga aylandi? O‘zbekiston biznes muhitini yanada maqbullashtirish va Xitoy investitsiyalarini ko‘proq jalb qilish uchun qanday choralarni ko‘radi?
Qudratov: Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy munosabatlar so‘nggi yillarda sezilarli darajada o‘sdi va hamkorlik chuqurlashdi. Xitoy O‘zbekistonning eng yirik savdo hamkorlaridan biriga va asosiy investoriga aylandi, bu ayniqsa ikki tomonlama kanallar hamda "Bir makon, bir yo‘l" kabi tashabbuslar orqali namoyon bo‘lmoqda. Ushbu strategik sheriklik infratuzilma bog‘liqligini oshirish, ikki tomonlama savdoni kengaytirish va iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantirishga alohida urg‘u beradi. Har ikki mamlakat mintaqaviy barqarorlik va farovonlikka hissa qo‘shadigan o‘zaro manfaatli imkoniyatlarni yaratish uchun yaqindan ishlashni davom ettirmoqda.

Energetikadan tortib avtomobilsozlik, metallurgiya va qishloq xo‘jaligigacha bo‘lgan sohalarda O‘zbekistonning Xitoy bilan savdo aloqalari jadal sur’atlarda, qiziqarli va quvonchli tarzda kengayib bormoqda. O‘zbekiston yo‘llari Xitoy importi qanchalik ommalashganini ko‘rsatib turibdi — Toshkent bo‘ylab harakatlanar ekansiz, Xitoyda ishlab chiqarilgan ko‘plab avtomobillarni ko‘rasiz.

So‘nggi uch yil ichida Xitoy investitsiyalari asosan sanoat, energetika va qishloq xo‘jaligiga yo‘naltirildi. Shuningdek, yashil energetika sektorimizda Xitoy sarmoyasi darajasi ortib borayotganini mamnuniyat bilan qabul qilmoqdamiz hamda takliflarimiz huquqiy nuqtai nazardan yuqori raqobatbardosh va shaffof bo‘lishini ta’minlash uchun Xitoy biznesi bilan birgalikda ishlamoqdamiz.

Biz Xitoyning to‘qimachilik va qishloq xo‘jaligi kabi sohalardagi ishtirokini ham ko‘rmoqdamiz. O‘zbekistondagi 7 641 ta to‘qimachilik korxonasidan 57 tasi Xitoy kapitali ishtirokida tashkil etilgan — bu Xitoy sarmoyasi kiritilgan nisbatan kam sonli kompaniyalar ham sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini isbotlaydi. Qishloq xo‘jaligi sohasida esa Xitoy firmalari operatsiyalarni modernizatsiya qilishga va eksport yo‘llarini ochishga, ayniqsa yuqori qo‘shilgan qiymatga ega oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlashga yordam bermoqda.

Ikki tomonlama munosabatlarimiz allaqachon gurkirab rivojlanmoqda va barcha ko‘rsatkichlar u faqat o‘sishda davom etishidan dalolat beradi!

GT: XQO‘ temir yo‘li kabi loyihalar mintaqaviy bog‘liqlikni ilgari surishda katta ahamiyatga ega. Ushbu temir yo‘lning O‘zbekiston va Markaziy Osiyo mintaqasi uchun ta’sirini qanday baholaysiz?
Qudratov: O‘zbekiston dunyo savdosining asosiy arteriyasida, Osiyoning qudratli iqtisodiyotlari va Yevropa o‘rtasida joylashgan. Barcha o‘zbeklar Xitoy, Rim va Yunoniston sivilizatsiyalarini bog‘lagan qadimiy Buyuk Ipak yo‘lidagi o‘rnimiz haqidagi jamoaviy xotirani meros qilib olgan. Xitoy — Qirg‘iziston — O‘zbekiston temir yo‘li Osiyoning muhim savdo arteriyasini qayta tiklash imkoniyatini taqdim etadi. Qolaversa, temir yo‘l O‘zbekistonga Xitoy bilan allaqachon mustahkam bo‘lgan savdo aloqalarini yanada kengaytirish imkonini beradi.

Biz temir yo‘l tranzit vaqti va xarajatlarini sezilarli darajada qisqartirishini, nafaqat Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasida, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasi bo‘ylab savdoni tezlashtirishini kutmoqdamiz. Bu shuningdek, chuqurroq iqtisodiy integratsiya haqidagi qarashlarimizga mos keladi va Xitoy ushbu jarayonda asosiy infratuzilma va logistika hamkori bo‘lib qolmoqda.

GT: Raqamli iqtisodiyot katta salohiyatni namoyon etdi. Sizningcha, "Raqamli Ipak yo‘li"ni birgalikda barpo etish uchun Xitoy va O‘zbekiston elektron tijorat, sun’iy intellekt va boshqa sohalarda hamkorlikni qanday mustahkamlashi kerak?
Qudratov: Mutlaqo haqsisiz — raqamli iqtisodiyot zamonaviy iqtisodiyotlarning hal qiluvchi ustuni hisoblanadi va uning ahamiyati faqat oshib boradi. O‘zbekiston ham, Xitoy kabi, innovatsiyalar va tadbirkorlik madaniyatiga ega dinamik raqamli iqtisodiyot sifatida namoyon bo‘ldi. Masalan, mamlakatimizning birinchi "unikorn"i bo‘lmish Uzum O‘zbekistonning yetakchi raqamli ekotizimini rivojlantirmoqda.

Elektron tijorat, AI va raqamli infratuzilma sohalarida Xitoy-O‘zbekiston hamkorligi salohiyati juda keng. Bizningcha, navbatdagi qadamlar qo‘shma ILI (R&D) tashabbuslarini, talabalar va akademik almashinuvlarni ko‘paytirishni hamda O‘zbekistonning texnologik startaplariga yo‘naltirilgan investitsiyalarni o‘z ichiga olishi kerak. Raqamli iqtisodiyotimizni barpo etar ekanmiz, Xitoy tajribasi qimmatli yo‘l xaritasini taqdim etadi.

GT: O‘zbekiston qayta tiklanadigan energiya sohasida boy resurslarga ega. Yashil energetika sohasidagi hamkorlik bo‘yicha Xitoy va O‘zbekiston qanday aniq reja hamda loyihalarga ega?
Qudratov: Xitoy O‘zbekistonning qayta tiklanadigan energiya sektorida o‘zini muhim strategik investor sifatida ko‘rsatdi, buni biz yangi iqtisodiy modelimiz — "Yangi O‘zbekiston"ning ustunlaridan biri deb bilamiz. Aslida, Xitoy sarmoyasi va ishtiroki tufayli O‘zbekiston jadal ravishda qayta tiklanadigan energiya markaziga aylanib bormoqda.

Kelajakka nazar tashlab, biz qayta tiklanadigan energiya bo‘yicha ulkan maqsadlarni amalga oshirish ustida ishlamoqdamiz — hukumat o‘n yillikning oxirigacha quyosh va shamol energiyasi ishlab chiqarish quvvatini mos ravishda 5 GVt va 3 GVtga oshirishga intilmoqda.

Xitoy kompaniyalari O‘zbekistonning qayta tiklanadigan energiyaga yanada qat’iy o‘tishi uchun zarur bo‘lgan infratuzilmani barpo etishda muhim rol o‘ynamoqda. Masalan, Goldwind Science & Technology va Envision Energy kabi Xitoy firmalari mamlakatdagi shamol energetikasi loyihalari uchun zarur uskunalarni yetkazib bermoqda. Biroq Xitoy biznesi ulkan maqsadlarimizni amalga oshirishda nafaqat uskunalar yetkazib berish orqali yordam bermoqda. Xitoy kompaniyalari mamlakatda ko‘rib turganimizdek, ishlab chiqarish quvvatlarining aksariyat qismini bevosita qurmoqda va boshqarmoqda.

Birgina shu yilning o‘zida Xitoy ishtirokida qiymati 9 milliard dollardan ortiq bo‘lgan 20 dan ortiq yashil energetika loyihalari amalga oshirilmoqda. Bundan tashqari, 200 nafar o‘zbek muhandisi BYD’ning Xitoydagi ishlab chiqarish ob’yektlarida texnik tayyorgarlikdan o‘tdi, bu esa hamkorlik sarmoyalardan tashqari tajriba almashish va inson kapitalini rivojlantirishga ham kengayib borayotganini ko‘rsatadi.

Xitoy Markaziy Osiyo mintaqasida qayta tiklanadigan energiya bo‘yicha yetakchilik maqsadlarimizga erishishda O‘zbekiston uchun juda muhim va hattoki ajralmas hamkor ekanligini ko‘rsatdi.

GT: Moliyaviy hamkorlik nuqtai nazaridan, Xitoy yuani ikki tomonlama savdoda va mintaqaviy savdo-sotiqda ko‘proq ta’sirga ega bo‘lyapti deb o‘ylaysizmi?
Qudratov: Mamlakatlarimiz o‘rtasidagi savdo hajmi ortib borgani sayin, milliy valyutalardan, jumladan yuandan foydalanishga bo‘lgan qiziqish tabiiy ravishda ortib bormoqda. O‘zbekiston moliyaviy hamkorlikni kuchaytiradigan hamda samarali, o‘zaro manfaatli savdoni qo‘llab-quvvatlaydigan mexanizmlar uchun ochiq bo‘lib qoladi.

GT: Ayrim mamlakatlar tomonidan joriy etilgan proteksionistik tariflar global sanoat va ta’minot zanjirlariga jiddiy xavf tug‘dirmoqda. Shu bilan birga, Xitoy o‘z bozoriga ko‘proq mahsulotlar kirishiga imkon berish uchun tariflarni pasaytirmoqda. Bu masalaga munosabatingiz qanday?
Qudratov: Biz adolatli hamda ochiq savdo va raqobatni ilgari surishni qo‘llab-quvvatlaymiz, chunki bu iqtisodiy o‘sishga xizmat qiladi. O‘zbekiston 2026-yilda JSTga a’zo bo‘lish sari barqaror kurs bilan ulkan islohotlarini davom ettirishga soyir (sadoqatli).

GT: Xitoyning 2025-yildagi iqtisodiy rivojlanish istiqbollariga qanday qaraysiz? Bu yil Xitoy qanday o‘sish sur’atiga erishadi deb o‘ylaysiz?
Qudratov: Men Xitoyning o‘sish sur’atiga aniq taxminlar bildirmagan bo‘lardim, lekin biz Xitoyning ilg‘or, diversifikatsiyalangan va texnologiyalarga asoslangan iqtisodiyotni rivojlantirishdagi yutuqlariga tan beramiz. Shunday qilib, ishonch bilan ayta olamanki, Xitoyning global savdo va tijoratdagi moliya o‘rni faqat o‘sishda davom etadi!
Manba: Global Times